Banknot ve Madeni Paralarda Eserleri Yer Alanlar

Türkiye Cumhuriyeti paralarının kalıplarını ve klişelerini üreten sanatçıların listesine ek olarak, yapıtları dolaylı olarak paralara aktarılan kişileri derlemeye çalıştık.

  • Josef Thorak
    • 1939 E2 1.000 Liralarda resmedilen Güvenlik Anıtı’nı Anton Hanak’ın ölümünden sonra tamamlayan heykeltıraş.
  • Cemal Işıksel
    • 1939 E2’den başlayarak banknot ve madeni paralarda kullanılan pek çok portre fotoğrafını çeken fotoğrafçı.
  • Albert Eckstein
    • 1942 Alman banknot matbaasında basılan E3 10 Lira banknotta kullanılan, Bolu’nun Bürnük köyünde çekilen ve günümüzde Alman Arkeoloji Enstitüsünde bulunan “üç köylü kadını” fotoğrafını çeken çocuk doktoru (*42 Sf.83, *i).
  • Hüseyin Anka Özkan
    • 1966 E6 20 Lira; Anıtkabir Hürriyet Kulesi önündeki erkek heykel grubunu,
    • 1982 E7 10.000 Lira Mimar Sinan heykelini ve
    • 2009 E9 100 Lira arka yüzündeki Itri portresinin temel alındığı heykeli yaratan heykeltraş (*ii).
  • Etem Tem
    • Atatürk’ün Kocatepe’deki fotoğrafından aktarılan desenler, 1960 2½ Lira ve daha pek çok madeni parada kullanıldı.
    • 2009 E9 5 ve 10 Liralık banknotlardaki Atatürk portresi (*ii).
  • Pietro Canonica
    • 1972 tarihli, 30 Ağustos Zaferi’nin 50. yıldönümü temalı hatıra 50 Lirada görülen İzmir Atatürk Heykeli’nin heykeltraşı.
  • Hüseyin Gezer
    • 1989 E7 50.000 Lira TBMM Atatürk Anıtı’nın heykeltraşı.
  • Münif Fehim Özarman
    • 2009 E9 200 Lira arka yüzündeki Yunus Emre portresinin temel alındığı ilüstrasyonu yaratan ressam (*ii).

 

  • Mimar Vedat Tek
    • 1927 E1 1 Lirada görülen İkinci Meclis Binası’nın (günümüzde Cumhuriyet Müzesi) mimarı.
  • Mimar Yahya Ahmet
    • 1927 E1 1 Lirada görülen, 1925’te inşa edilen Başvekalet (Başbakanlık) binasının mimarı.
  • Mimar Arif Hikmet
    • 1947 E3 2½ Lirada görülen, Ankara Halkevi’nin (günümüzde Ankara Resim ve Heykel Müzesi) mimarı.
    • (aynı yapı, İngiltere’de basılan ancak banknotları taşıyan geminin batması sebebiyle tedavüle verilmeyen 1941 baskısı E2 50 Kuruşlarda da resmedildi)
  • Jack Acıman (Jacques Nissim Aggiman)
    • 1952’de dolaşıma verilen E5 100 Lira banknotların arkasında resmedilen Gençlik Parkı Köprüsünün müteahhidi (*iii, *iv)
  • Mehmet Emin Onat & Ahmet Orhan Arda
    • 1966 E6 20 Lira ve 1997 E8 5 Yeni Türk Lirasında resmedilen Anıtkabir’in mimarları.
  • Mimar Senekerim Balyan
    • 1971, E6 500 Liralara resmedilen, Bab-ı Seraskeri kapısının arkasında görülen Beyazıt Kulesi‘nin mimarı.
  • Clemens Holzmeister
    • 1944 E2 50 Kuruş ve 1952 E5 2½ Lira arka yüzlerinde resmedilen TCMB ilk İdare Merkezi binası (*v) ve
    • 1989 E7 50.000 Lira TBMM mevcut binası‘nın mimarı.
  • Umut İnan
    • 1988 E7 20.000 Lira arka yüzünde resmedilen, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yeni İdari Merkezi binasının mimarı (*v).
  • Ebu Ali Reha el Kettani

 

i) Albert Eckstein: a pioneer in pediatrics in Turkey – Nejat Akar, The Turkish Journal of Pediatrics 2004; 46: 295-297

ii) TCMB Türk Lirası Banknot ve Madeni Paralar Tanıtım Toplantısı

iii) Köpriyet Blogu – Gençlik Köprüsü

iv) Ankara’da Elçiliklerin İnşa Sürecinde Az Bilinen Bir Aktör: Jacques Aggiman, Mustafa Haluk Zelef, Ankara Araştırmaları Dergisi 14/12/2017

v) TCMB LİRA Bülteni, Ekim 2006 Sayı:40, “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Binaları” başlıklı makale

Sedat Öztürk

Darphane’nin satışa sunduğu hatıra paralardan bazılarının tasarımcısıdır.

  • 2003 İstanbul Üniversitesi’nin 550. Yılı
  • 2020 Tarım ve Orman Bakanlığı, Geleceğe Nefes 1
  • 2020 Tarım ve Orman Bakanlığı, Geleceğe Nefes 2
  • 2020 Tarım ve Orman Bakanlığı, Geleceğe Nefes 3
  • 2020 Anadolu Ajansı (gümüş & bronz)
  • 2021 Türkiye Futbol Federasyonu, 2020 – 2021 Sezonu Süper Lig Şampiyonu Beşiktaş Jimnastik Kulübü (altın kaplama, gümüş, bronz)
  • 2021 Kanal İstanbul
  • 2022 Türkiye Futbol Federasyonu 2021 – 2022 Sezonu Süper Lig şampiyonu Trabzonspor (altın kaplama, gümüş, bronz)
  • 2022 Darphanenin 555. yılı (gümüş ve bronz)
  • 2022 Anayasa Mahkemesi’nin 60 yılı
  • 2022 Sayıştay’ın 160. yılı
  • 2022 Güneş Sistemindeki Gezegenler*
  • 2023 Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesinin 90. yılı
  • 2023 Danıştay’ın 150. yılı
  • 2023 Türkiye Futbol Federasyonu 2022 – 2023 Süper Lig Şampiyonu Galatasaray (altın kaplama, bronz)
  • 2023 İstanbul Teknik Üniversitesi’nin 250. yılı
  • 2023 Borsa İstanbul’un 150 yılı

 


*Nalan Yerlibucak Çakır ile ortaklaşa (*47)

Rudolf Toth (1918 ~ 2009)

Grafik tasarımlarını Masino Bessi‘nin gerçekleştirdiği 6. Emisyon 100 ve 500 Lira banknotların arka yüzlerindeki Ağrı Dağı ve İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kampüsü giriş kapısı gravürlerini üreten gravördür (*1).


30 Mart 1918’de Macaristan’ın Törökbalint (Almanca: Großturwall) kasabasında doğan Rudolf Toth, Profesörler Dachauer ve Lorber’in öğrencisiydi. 1940’lardan 1990’lara kadar süren kariyeri boyunca, hem Avusturya Ulusal Bankası hem de Avusturya Devlet Matbaası için çalışarak banknot ve pul gravürleri yaptı.

Hizmetkâr Meryem Ana gravürü yarışmasına (Aziz Stephen Katedrali serisinin 10 gramlık pulu), Savaş Esirleri serisinin 12 gramlık puluna, Yeniden Yapılanma serisinin 60 ve 80 gramlık pullarına ve Salzburg Katedrali serisinin 50 gramlık puluna gravür yaptı. 2009’da Viyana’da vefat etti (*2).

 

Rudolf Toth’un Numista üzerindeki banknotları için tıklayın.

 

(Yazımızda bahsi geçen ayrıntıları sağlayan Şükrü Ertürk‘e en içten teşekkürlerimizi sunarız.)

* Türk paralarının tasarımında desenleri bulunan diğer sanatçılar için tıklayın.

[1] Şükrü Ertürk – Gazi Eğitim Fakültesi Baskıresim Workshop

[2] https://stampengravers.blogspot.com

https://sellosyartistas.blogspot.com