lale arşivleri - Cumhuriyet Paraları

Alptekin Bayram

15/10/2023

2009 Yılında Tedavüle verilen madeni paralardan Kardelen desenli 1 Kuruşluğun tasarımcısıdır.

Alptekin Bayram, Gazi Eğitim Fakültesi, Resim – İş Bölümü 1986 Yılı mezunudur. 1988 yılından beri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nda banknot tasarımcısı olarak görevine devam etmektedir.

2009 Yılında, tedavüle verilecek yeni madeni paralar için açılan yarışmaya kardelen, Gölbaşı sevgi çiçeği (yanardöner), gül, lale, karanfil ve menekşe desenlerinden oluşan çiçek temalı bir set ile katıldı. Kardelen deseni, 1 Kuruş için uygun görüldü.

1 Kuruş’un Darphane duyurusundan alıntılarsak; “Kışın en soğuk zamanlarında bembeyaz, boynu bükük duruşuyla kardelen çiçeğinden etkilenen Alptekin Bayram, Türkiye’nin sahip olduğu doğal güzelliklerin, gerek insan eliyle, gerekse doğal ve küresel nedenlerle zedelenmesine, yok olmasına dikkat çekmek ve halkımızı bu konuda uyarma amacıyla tasarımını hazırlamıştır.”

Açılan yarışma sonucunda Aslı Kaya‘nın tasarımı 5 kuruşlarda, Barış Kara‘nın tasarımları ise 10 ve 25 Kuruş ile 1 Lira’da kullanıldı.

(50 Kuruş’un tasarımı Darphane sanatçılarından Nesrin Ekşi‘ye aittir.)

Ahmet Şimşek

15/10/2023

1998, Cumhuriyet’in 75. yılı için oluşturulacak hatıra paraların tasarımı için açılan yarışmada birincilik ödülünü “Cumhuriyet ve Gençlik” temalı paranı tasarımı kendisine aittir.

Atatürk’ün sağa bakan profilinin yanında zeytin dalı ile meşale taşıyan bir kız ve erkek tasvir edilir. Kompozisyonun dörtte üçlük çevresi boyunca da buğday başağı ile dişli çark içeren süslemeler bulunur.

Hatıra paranın tanıtımı 1998 Yılı Hatıra Paraları kitapçığında şöyle yapıldı:

“Gümüş hatıra paranın tasarımı bir yarışma ile belirlenmiştir. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan bir jürinin Türkiye genelinde açtığı yarışmayı Mersin Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencisi Ahmet Şimşek kazanmıştır. Ödül alan tasarım, Darphane atelyelerinde yürütülen çalışmalar (kalıp ve pantoğraf) sonucu proof baskılı gümüş paraya dönüştürülmüştür.”

7 paralık setteki altın para “Cumhuriyet 75” olarak isimlendirilen ortak bir çalışmadır.

Diğer gümüş paraların temaları ve tasarımcıları şu şekildedir:

“Cumhuriyet ve Lozan”, “Cumhuriyet 2000” (Suat Özyönüm);
“Cumhuriyet ve Çocuk”, “Cumhuriyet ve Kadın” (Nesrin Ekşi);
“Cumhuriyet ve Devrimler” (Hakkı Baha Çavuşgil),
“Cumhuriyet ve Gençlik” (Ahmet Şimşek)

Milenyum 2000 yarışma ikincisi; Ahmet Şimşek

Ahmet Şimşek’in katıldığı bir diğer yarışmada ise eseri Milenyum serisi hatıra paralarının ikincisi için seçildi.

Eserde karşılıklı duran iki güvercin, kuyrukları dünyayı sarar ve kanatları bir lale figürü oluşturacak biçimde tasvir edildi.

Diğer iki eser Ayşe Şirin ve Tan Mavitan‘a aittir.

2006 yılı Nevruz Kutlamaları konulu hatıra para yarışmasına da katılan Ahmet Şimşek, Buket Esener ile ikinciliği paylaşmışsa da, çalışması hatıra parada kullanılmadı (*).

* Türk paralarının tasarımında emeği geçen diğer sanatçıların listesi için tıklayın.

Mustafa Üstün

15/10/2023

6. Emisyon 1.000 Lira ön ve arka yüzünde, E7 1.000 TL ön yüzünde grafik tasarımları bulunan sanatçı, ayrıca 1979 yılında dolaşıma çıkarılan E- 7 serisi 5.000 TL 1. tertip banknotun arka yüz grafik tasarımını gerçekleştirdi. Her iki banknottaki Atatürk portresi, Selahattin Tuğa gravürüdür. 5000 Lira arka yüzündeki Mevlana gravürü ise Şükrü Ertürk eseridir.

Önceki yıllarda yaptığı grafik tasarımlarından biri de 1983 yılında yedinci emisyon 100 TL’nin önyüz tasarımına dönüştürüldü.

1983 Dünya Haberleşme Yılı 70 TL valörlü pul

1930 lu yılların sonuna doğru Antalya’nın Akseki İlçesi’nin İbradı nahiyesinde doğan Mustafa Üstün, Antalya Aksu İlk Öğretmen Okulunu bitirdikten sonra Ankara Gazi Eğitim Estitüsü Resim-İş Bölümünde okudu ve ardından resim öğretmenliğine başladı. Bu arada, Gazi Eğitim Enstitüsü’ndeki grafik öğretmeni Ferit Apa’nın kurduğu Apa ofset matbaasında basılan diploma ve benzeri belgelerin grafik tasarımlarını yaptı.

1960 lı yılların başında Ferit Apa’nın tavsiyesi ile banknot matbaası resim atölyesinde göreve başladı. Ardından Almanya Kassel Güzel Sanatlar Okulunda lisansını tamamlayarak, grafik tasarımcı diploması aldı, Avusturya devlet matbaasında stajı sırasında banknot grafik tasarımı ve taydus teknikte gravür bilgileri edindi.

Bazı pulların grafik tasarımını gerçekleştirdi:

1970 Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın 25. Yıldönümü 220 Kuruş valörlü pul
1970 Lale motifli kompozisyona sahip “Ankara 70 Posta Pulları Türkiye 3. Milli Sergisi” anma bloku
1971 İzmir Akdeniz Oyunları 100 Kr
1983 Dünya Haberleşme Yılı 70 TL valörlü pul

Banknot grafik tasarımları ve T.C. Merkez Bankası’nın Hizmet Hatırası sertifikalarının, çek, hazine bonosu gibi kıymetli kâğıtlarını tasarladı. 1983 -1990 yılları arasında Banknot Matbaası’nda müdür yardımcılığı görevinde bulundu, ardından danışmanlık kadrosuna alındı ve birkaç yıl sonra emekli oldu.

(Yazımıza, Mustafa Üstün hakkında kıymetli bilgiler ile katkıda bulunan Mustafa Çakırcalı‘ya en içten teşekkürlerimizi sunarız.)

* Türk paralarının tasarımında emeği geçen diğer sanatkarlar için tıklayın.

[1] pul görselleri kaynağı Pulhane.com
[2] banknot görselleri kaynağı TCMB Sanal Müze