Hatıra Para Serileri

Darphane’nin satışa çıkardığı hatıra paralar zaman zaman ortak bir tema dahilinde seriler halinde üretilir.

  1. Korunan Doğa (1995)
  2. Gemiler ve Kaşifler (1995)
  3. İpek Yolu (1997)
  4. İstanbul Kültür Varlıkları (1997)
  5. EURO (1997)
  6. Cumhuriyet’in 75. Yılı (1998)
  7. Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşunun 700. yılı (1999)
  8. Cumhuriyet’in Kadın İlkleri (2000)
  9. Antik Kentler (2000)
  10. Geleneksel Türk Tiyatrosu (2000)
  11. Geleneksel Türk El Sanatları (2001)
  12. Binyılın Türkleri (2001)
  13. Türkiye’nin Kuşları (2001)
  14. Türkiye’nin Çiçekleri (2002)
  15. Olimpiyat Oyunları (2002)
  16. Kültür Varlıkları (2005)
  17. Türkiye’nin Hayvanları (2005)
  18. Anadolu Medeniyetleri (2007)
  19. Selçuklu Dönemi Burç Tasvirleri (2008)
  20. Anadolu’yu Aydınlatanlar (2008)
  21. Deniz Fenerleri (2008)
  22. Yedi Bölge, Yedi Şehir (2008)
  23. Saat Kuleleri (2011)
  24. Masal Kahramanları (2015)
  25. Büyük Türk Devletleri (2016)
  26. Türkiye’de Görülen Hayvan Türleri (2016)
  27. Anadolu’ya Özgü Kuşlar (2019)
  28. Anadolu Beylikleri (2019)
  29. Osmanlı Padişahları (2020)
  30. Camiler (2021)
  31. İslam Alimleri (2021)
  32. Cumhuriyet Dönemi Türk Siyasetçileri (2021)
  33. Türk Spor İnsanları (2021)

Geleneksel Türk Tiyatrosu Serisi

  • 2000 Karagöz ile Hacivat
  • 2017 Meddah
  • 2018 İsmail Hakkı Dümbüllü
  • 2019 Kavuklu ile Pişekar
  • 2020 Nejat Uygur
  • 2021 Yıldız Kenter
  • 2023 Adile Naşit

İstanbul Kültür Varlıkları Serisi

İstanbul’un anıtsal ve tarihi değerlerini bir hatıra para serisi ile gençlere tanıtmayı amaçlayan Darphane, Kız Kulesi ve Dikilitaş ile başlayan serinin Camiler ve Saraylar ile devam etmesini planlıyordu (*26, Sf 6).

  1. 1997 Kız Kulesi (Suat Özyönüm)
  2. 1998 Dikilitaş (Nesrin Ekşi-Schnepf)
  3. 1999 Tophane Çeşmesi
    • Altın
    • Gümüş
  4. 2002 Ayasofya
    • Altın
    • Gümüş

Korunan Doğa Serisi

1995 yılında ilan edilen seri, Doğal Hayatı Koruma Derneği ve MDM firması ile işbirliği kapsamında oluşturuldu (*23, Sf. 9).

Serinin üretilen paraları:

  1. 1995 Kelaynak
  2. 1995 Caretta Caretta
    • Gümüş
    • Okside pirinç
  3. 1996 Akdeniz Foku
  4. 1996 Kardelen Çiçeği
  5. 1999 Kaya Kertenkelesi
  6. 2001 Kulaklı Orman Baykuşu (Asio Otus)
  7. 2001 Kaya Kartalı (Aquila Chrysaetos)
  8. 2002 Tatlı Su Kaplumbağası

Paramount International Coin Corporation

Darphane’nin yurtdışı piyasada satışını amaçladığı hatıra paraların tasarım ve dağıtım süreçlerinde birlikte çalıştığı şirketlerden biridir.  1990’ların ikinci yarısından sonra Alman MDM firması ile işbirliği kapsamında hatıra paralar üretildi.

  • 1979 Uluslararası Çocuk Yılı
  • 1982 İspanya Dünya Futbol Şampiyonası
  • 1984 Dünya Kadınlarının 10 Yılı (UN Decade for Women)
  • 1986 Meksika Dünya Futbol Şampiyonası
  • 1994 ABD Dünya Futbol Şampiyonası

Cumhuriyet Dönemi Paralarında Tasarımları Bulunan Sanatçılar

Para tasarımı

Türkiye Cumhuriyeti paralarının motiflerini üreten sanatçıların listesini derlemeye çalıştık.

Madeni paraların çoğu, Darphane bünyesindeki sanatçılar tarafından üretildiyse de, Cumhuriyetin erken dönemlerinde yabancı danışmanlardan hizmet alındı, zaman zaman da açılan yarışmalara katılan sanatkarların çalışmaları hatıra ve tedavül paralarında yer buldu.

Cumhuriyet Dönemi paralarında çalışmaları yer eden sanatçılar:

(parantez içinde verilen tarih, sanatçının tasarımının kullanıldığı ilk çalışmanın tedavüle çıktığı yıldır.)

Yarışmalara katılıp, eserleri derece alan, ancak desenleri kullanılmayan sanatçılar:

Eserleri, dolaylı olarak paralarda yer alan sanatçılar:

*Listede bazı madeni paraların ve pek çok banknotun desenlerini üreten sanatkarın ismi eksiktir. İsimler gün ışığına çıktıkça liste güncellenecektir.

kapak fotoğrafı: Darphane GM 2018 Faaliyet Raporu

Barış Kara

2009 Yılında Tedavüle verilen madeni paralardan 10 ve 25 Kuruş ile 1 Liranın yazı yüzlerini tasarlayan sanatçıdır.

  • 1 Liranın yazı yüzü için seçilen eserin üst tarafında Ay-Yıldız, sarı renkli metalden mamül dış halka içine yerleştirilmiş bitki formlu bordür bulunur. Açık renkli metalden imal edilen orta daire içinde büyük 1 rakamı, altında “Türk Lirası” ibaresi ve etrafında Rumi Motif mevcuttur.
  • 25 Kuruşların yazı tarafının üst yanında Ay yıldız, ortada 25 Kuruş ibaresi ve çevresinde Kufi geçme desen işlenmiştir.
  • 10 Kuruşlada kenara yakın dış çemberde ve ortadaki 10 rakamının zemininde Rumi motif bulunur.

2005’te Türk Lirası’ndan altı sıfır atılarak oluşturulan ve dört yıllık geçiş döneminde kullanılan Yeni Türk Lirası ibaresindeki Yeni kelimesi, 2009’da kaldırıldığında, paraların da yenilenmesi ihtiyacı oluştuğundan. Halka açık bir yarışma düzenlendi. Müsabaka sonucunda 1 Kuruş için Alptekin Bayram‘ın eseri, 5 Kuruş için Aslı Kaya‘nın tasarımı, 10 ve 25 Kuruş ile 1 Lira içinse Barış Kara’nın desenleri seçildi.

*50 Kuruş’un tasarımı Darphane sanatçılarından Nesrin Ekşi‘ye aittir.

Aslı Kaya

2009 5 Kuruş2009 Yılında Tedavüle verilen madeni paralardan 5 Kuruşların tasarımcısıdır.

Ortadaki 5 Kuruş ibaresinin sağında hayat ağacı motifi işlenmiştir.

Tasarımlar bir yarışma ile belirlenmiş. Müsabaka sonucunda Alptekin Bayram‘ın tasarımı 1 kuruşlarda, Barış Kara‘nın tasarımları ise 10 ve 25 Kuruş ile 1 Lira’da kullanıldı.

50 Kuruş’un tasarımı Darphane sanatçılarından Nesrin Ekşi‘ye aittir.

Alptekin Bayram

1 Kuruş 2009

2009 Yılında Tedavüle verilen madeni paralardan Kardelen desenli 1 Kuruşluğun tasarımcısıdır.

 

Açılan yarışma sonucunda Aslı Kaya‘nın tasarımı 5 kuruşlarda, Barış Kara‘nın tasarımları ise 10 ve 25 Kuruş ile 1 Lira’da kullanıldı.

(50 Kuruş’un tasarımı Darphane sanatçılarından Nesrin Ekşi‘ye aittir.)

Necmi Özgür

1966 Kırcaali – Bulgaristan doğumlu heykeltraş,  Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Heykel Bölümü 1989 mezunudur.

İstanbul’un evsahipliğinde gerçekleşen 34. Dünya Satranç Olimpiyatı için basılan yedi buçuk milyon nominal değerindeki gümüş hatıra paranın tasarımları Necmi Özgür ve Beti Cenudioğlu‘na aittir.

34. Dünya Satranç Olimpiyatı için gümüş hatıra paranın tasarımları yarışma ile belirlenmiş, kazanan ve ödül alanlar şu şekilde duyurulmuştur:

“Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün, İstanbul’da 28 Ekim -12 Kasım 2000 tarihleri arasında yapılan olan 34. Dünya Satranç Olimpiyatı nedeniyle açtığı yarışmanın jürisi 21.09.2000 tarihinde yaptığı toplantıda aşağıdaki kararları almıştır.

Tuğrul Bilen ÜNAL (Genel Müdür), Prof. Dr. Vedat SOMAY (Mimar Sinan Üniversitesi Öğretim Görevlesi), Hakkı Baha Çavuşgil (Heykeltraş), Suat Özyönüm (Heykeltraş)’den oluşan jüri;

Beti CENUDİOĞLU ve Necmi ÖZGÜR’ün 66765 A ve B rumuzlu eserini birincilik,

Korhan AKBAYTOGAN‘ın 44875 rumuzlu eserini ikincilik,

Hakan BAŞ‘ın 53365/B rumuzlu eserini üçüncülük ödülüne layık görmüştür.

Ayrıca jüri;

Raşit ALTUN

Seçkin PİRİM ve

Ahmet Cem ENER ‘in eserlerini övgüye değer eserler olduğu sonucuna varmıştır.

Genel Müdürlüğümüz kazananlarla beraber, diğer çalışmaları da takdirle karşıladığı için, yarışmamıza katılan tüm eserleri web sayfamızda sergileme kararı almıştır.

Tuğrul Bilen ÜNAL – Genel Müdür

Aynı zamanda Japonya’da Türk Yılı hatıra para yarışmasının bir yüzü için Necmi Özgür ile ortaklaşa hazırladıkları çalışma seçilmiştir. Paranın diğer yüzünde Ayşe Şirin‘in çalışması seçilmiştir.